a greek ride with the goose

όταν άνοιγε η Έκθεση ήταν ένα πανηγύρι για μένα… η μαύρη μπύρα και τα βραστά λουκάνικα στο λούνα-παρκ. το λούνα παρκ ήταν μπροστά στη Λεωφόρο Στρατού, το έχω ζωγραφίσει. το 1969 μετακινήθηκε ψηλότερα, δίπλα στο δρόμο του συνοικισμού της αγίας Φωτεινής.

σε μιαν επίσκεψη ο μπαμπάς μου μας είχε πάει -εμένα και τη μαμά μου, πάντα έτσι πηγαίναμε, οι τρεις μας- στον κύλινδρο με τη μοτοσικλέτα που γύριζε με φοβερή ταχύτητα και θορυβώδεις εξατμίσεις ανεβαίνοντας με τη φυγόκεντρο στα κάθετα τοιχώματα ενός τεράστιου βαρελιού. βαρέλι το λέγαν τότε και την ατραξιόν Γύρο του θανάτου. πολύ εφιαλτικό μου φαινότανε. ήταν στημένο στη νοτιοανατολική γωνία της έκθεσης, πολύ άκρη γιατί ήταν σαματατζίδικη ιστορία. 

κάποτε είχαμε επισκεφθεί το περίπτερο με τους παραμορφωτικούς καθρέφτες, χαζό μου είχε φανεί, αλλά ποτέ δεν είχαμε ανεβεί στο τρενάκι του τρόμου μη τυχόν και τρομάξει το παιδί. πολλά χρόνια αργότερα ανέβηκα από περιέργεια στη Σαλαμίνα. μόνον θόρυβος από το τρακάρισμα στις τενεκεδένιες πόρτες που ανοιγόκλειναν, τα αποδέλοιπα ούτε που τα θυμάμαι. 

μια φορά είχα ανεβεί με τη μαμά μου στη ρόδα, αλλά φοβήθηκα, ιδίως με κείνη την περιστροφή του καλαθιού από το τιμονάκι στη μέση.

κάποια βράδια, αφού πρώτα έκλειναν τα περίπτερα στις οκτώμισυ, είχε και ακροβατικά. έτσι τα λέγαμε τότε, Πάμε να δούμε τα ακροβατικά. οι άντρες με ένα οριζόντιο κοντάρι στα χέρια ισορροπούσαν πάνω στο συρματόσχοινο που κουνιόταν συνέχεια. έκαναν τραπίζ ανάμεσα σε δυο σιδερόπυργους -τότε το λέγαμε κούνια- και άρπαζαν τις γυναίκες στον αέρα. τους παρακολουθούσα παγωμένη. τί φόβο που είχα μην πέσουν! είχε δίχτυ από κάτω αλλά μια φορά δεν είχε. οι άντρες φορούσαν λευκά ολόσωμα κορμάκια και οι γυναίκες μπικίνι με χάντρες και πούλιες που άστραφταν στους προβολείς, και όλοι τους φορούσαν λευκά παπούτσια μπαλέτου. 

οι προβολείς που καταύγαζαν τον νυχτερινό ουρανό ήταν απαραίτητο συμπλήρωμα της κάθε Έκθεσης. τρεις τεράστιοι που στριφογύριζαν και οι δέσμες του φωτός τους χόρευαν κι αυτές.

Τρίτη Πέμπτη και Σάββατο στις 10 έριχναν πυροτεχνήματα. πολύς ο θόρυβος και ψιλοφοβόμουν. ιδίως με κείνες τις λαμπρές κατάλευκες βούλες της λήξης. ακόμη ακούω στα αυτιά μου εκείνα τα ωωωωωω, ααααααααα του κόσμου, που συνόδευαν απαραίτητα τη ρίψη. πρόσφατα είδα κάπου γραμμένο ότι τα πυροτεχνήματα καθιερώθηκαν το 1969, τότε που ρίχτηκαν στα εγκαίνια της ΔΕΘ από την εξέδρα του Λευκού Πύργου. εμείς όμως τα βλέπαμε από πολύ πριν το 69, αφού το 67 πέθανε ο μπαμπάς μου και έτσι ταιριάζω τους χρόνους. με θανάτους και γεννήσεις, σαν τη Λωξάντρα. εξακολουθώ να μην ενθουσιάζομαι όταν βλέπω πυροτεχνήματα.

το πιο υπέροχο περίπτερο ήταν το αμερικάνικο. εκεί είχα περπατήσει γύρω γύρω από έναν δορυφόρο. ήταν λέει ο Telstar το 1964, δεξί χέρι στις τηλεπικοινωνίες. ήταν πολύ περίεργο και φανταστικό να είσαι δεκάχρονο και να βλέπεις ένα τέτοιο παράξενο ασημικό που είχε κάνει βόλτα στον ουρανό και είχε φτάσει εκεί με έναν πύραυλο. Ο Apollo 11 πήγε στο φεγγάρι τον Ιούλιο του 1969, όμως δεν θυμάμαι να είχα δει τότε στο περίπτερο τα σεληνιακά πετρώματα που είχαν φέρει οι αστροναύτες. 

ο ουρανός με έθελγε πολύ μικρούλα, αλλά μετά τα 15 το γύρισα στη γη και στα υπό αυτήν για να καταλήξω ανασκαφέας (το 1970 είχα αγοράσει τη Διαστημική Εγκυκλοπαίδεια, μετάφραση στα ελληνικά της γαλλικής έκδοσης La grande aventure de l’espace (εκδ. Rombaldi, 1967). κάπου εδώ μέσα στο σπίτι βολτάρει το βιβλίο αυτό).

με αφορμή τον δορυφόρο στο αμερικάνικο περίπτερο η μαμά μου μού είχε μιλήσει για τον Σπούτνικ και τη Λάικα. δεν μου είχε πει όμως για να μη στεναχωρεθώ ότι η Λάικα είχε πεθάνει στον ουρανό μόνη, τρομαγμένη κι έρημη. σήμερα τη λυπάμαι τη Λάικα. η μαμά μου μού είχε μιλήσει και για τη Βαλεντίνα Τερέσκοβα, που τον προηγούμενο χρόνο είχε πετάξει στο διάστημα. το ότι ήταν η πρώτη γυναίκα που το έκανε αυτό, δεν μου είχε κάνει την παραμικρή εντύπωση και μάλλον είχα ενοχληθεί που κοτζάμ γυναίκα είχε φορέσει αυτές τις αηδίες.

σε αυτό το περίπτερο είχα δει μια τεράστια γυάλα γεμάτη νερό και έναν δύτη να βουτάει, μπορεί να ήταν και δύτρια. για κάποιο λόγο έκανα στο μυαλό μου μία σύγκριση με το χταπόδι. θυμάμαι το χρώμα, ήταν μαυριδερό γκρίζο. σήμερα μαθαίνω ότι στο αμερικανικό περίπτερο γύρω στα 1965–1967 υπήρχε ενυδρείο-δεξαμενή για επιδείξεις αυτόνομου καταδυτικού εξοπλισμού. οι θεατές έβλεπαν για πρώτη φορά από κοντά πώς αναπνέει κάποιος κάτω από το νερό χωρίς σωλήνα προς την επιφάνεια. οι στολές εκείνης της εποχής ήταν γκριζόμαυρες με σωληνάκια και μπουκάλες, άρα για τα παιδικά μου μάτια ήταν σαν θαλάσσιο πλάσμα.

το πιο υπέροχο όμως απ’ όλα ήταν το αυτόματο σπίτι: μια κουζίνα αναπτυγμένη σε όλη τη θεατρική σκηνή και απέναντί μας ήταν τα ντουλάπια της. μπροστά μπροστά ήταν ένα τραπέζι και πάνω του ένα κουτί με κουμπιά και μια όμορφη κυρία πατούσε τα κουμπιά και γίνονταν διάφορα μαγικά. δε τα θυμάμαι όλα, θυμάμαι όμως σαν τώρα ότι κάτω από ένα ντουλάπι έβγαινε ένα κουτί πλακέ που η μαμά έλεγε ότι ήταν σκούπα και έκανε βόλτα σε όλο το πάτωμα. πάνω στο τραπέζι υπήρχε μία οθόνη και κουμπιά που η κυρία πατούσε και έβλεπε τι γινόταν στα άλλα δωμάτια. σήμερα μαθαίνω ότι στο αμερικανικό περίπτερο, γύρω στα 1965–1968, παρουσιάστηκε το American kitchen / home of tomorrow με ρομποτική σκούπα και κεντρικό πίνακα ελέγχου∙ 
τώρα που το σκέφτομαι, όλες οι ξένες κυρίες τη δεκαετία του 60 στις καθημερινές τους δραστηριότητες φορούσαν φούστα-μπλούζα και ήταν λεπτεπίλεπτες.. 

κάπου τότε χτιζόταν το Παλέ ντε Σπορ, αμυδρά θυμάμαι το γιαπί ανάμεσα 1960 και 66.μπροστά του είχε ένα τεράστιο υπόγειο που κατέβαινε κανείς με στριφογυριστή ράμπα και στον πάτο ήταν ο παράδεισος: τα καλογιαλισμένα ολοκαίνουργια αυτοκίνητα, τα κόκκινα Τριούμφ και τα χλωμά Εν Ες Ου, πάνω σε ξύλινες κυκλικές πίστες που στριφογύριζαν.

ανάμεσα 1966 και 1969 χτιζόταν ο πύργος του ΟΤΕ κάπως παράξενος μου φαινόταν, φοβόμουν μην γκρεμιστεί. εκεί πρωτοανέβηκα πολλά χρόνια αργότερα, μεγάλη. τότε η πόλη διασκέδαζε πολύ χορεύοντας στις ντίσκο με τη μουσική, πρώτα απ´όλα με τα δικά της μουσικά συγκροτήματα, τους Ολύμπιανς, τους Άϊντολς, τους Τσαρμς. θυμάμαι το Καλκάνας στην Αγίας Σοφίας, στο υπόγειο κάτω από το σημερινό Dil. Στη θέση του Dil ήταν τότε ένας τεράστιος Φλόκας με τραπεζάκια έξω (λατρεμένο ζαχαροπλαστείο αφού από δω έφαγα επιτέλους το πρώτο μου γιγάντιο παγωγό στα επτά μου, μόλις ο ωρλ Πολυζωΐδης με είχε απαλλάξει από τις κακές αμυγδαλές μου στην κλινική του, που ήταν από πάνω στον πρώτο όροφο).

στο περίπτερο της Νοτιοαφρικανικής Δημοκρατίας, κάπου στη δεκαετία του 1960 (είμαστε μετά το 1961, όταν η Union of South Africa έγινε Republic of South Africa), το πρώτο έκθεμα ήταν τα διαμάντια, από ένα σε κάθε επιτοίχια βιτρίνα, κομμένα σε πολυπλευρικές κοπές μπριγιάν. δεν είμασταν συνηθισμένοι ούτε στην ποικιλία των χρωμάτων -θυμάμαι έντονα το γαλάζιο και το κίτρινο- ούτε στα μεγέθη τόσων πολλών καρατίων ούτε και σε άλλες κοπές εκτός του κλασικού στρογγυλού μπριγιάν (βλέπεις τριγύριζα από μικρούλα στις βιτρίνες του Βιλδιρίδη και με τη βοήθεια της μαμάς μου παρατηρούσα και ήξερα πολλά για την ηλικία μου, οπότε η επίσκεψη στο περίπτερο ήταν ταμάμ για τα ενδιαφέροντα και των δυο μας).

στο περίπτερο της Σοβιετικής Ένωσης του 1971 είδα υπέροχα χειροποίητα ανάγλυφα χαλιά και μικροαντικείμενα μικρογλυπτικής-μικροτεχνίας, που σχολιάστηκαν στον Τύπο της εποχής για την απήχηση που είχαν στους επισκέπτες (εφημερίδες Μακεδονία και Ελληνικός Βορράς).

ως τώρα αυτά… ό,τι θα θυμάμαι, θα το προσθέτω..