a greek ride with the goose

μετά λόγου γνώσεως σας λέγω ότι η παρουσία των αρχαιοτήτων στους σταθμούς του μετρό της Θεσσαλονίκης δεν είναι προβολή της πραγματικότητας που ζήσαμε στο πεδίο όσοι δουλέψαμε εκεί και όσοι πληροφορηθήκαμε από αυτούς που δούλεψαν.  

δεν είναι υπόγειο μουσείο η Βενιζέλου, ένα μουσείο έχει συμφραζόμενα, αντικείμενα φιλοξενεί που το ένα κρατάει το διπλανό του από το χέρι και συνομιλεί μαζί του και όλα μαζί συνομιλούν με τον επισκέπτη, που ρωτάει και του απαντάνε. έχουν ψυχή τα εκθέματα ενός μουσείου, έχουν λαλιά. 

η Βενιζέλου είναι παζλ της γδαρμένης επιδερμίδας των υποκείμενων και παρακείμενων αρχαιότατων κτισμάτων από τα ελληνιστικά χρόνια ως το 300 μ.Χ. τα τεκμήρια έμειναν στα χαρτιά, τα δομικά υλικά πετάχτηκαν, τα αντικείμενα  είναι στις αποθήκες. αποκολλήθηκε και τεμαχίστηκε η επιδερμίδα του πτώματος και μεταφέρθηκαν εκεί τα ελκυστικά κομμάτια της που συγκολλήθηκαν με επιμέλεια. 

δεν θα χρησιμοποιήσω τη λέξη σκηνοθεσία, γιατί ίσα-ίσα επί σκηνής τα επιμέρους συνομιλούν εις επήκοον πάντων, όπως συνομιλούν στο μουσείο τα πράγματα και οι ιδέες και οι αξίες που αυτά έχουν, μεταφέρουν ή γεννούν.

στους άλλους σταθμούς εκτίθενται κάτι λιγοστά σπαράγματα της πραγματικότητας ή φωτογραφίες τους ή εικόνες ανασκαφής που δεν κατανοούνται αν δεν επεξηγηθούν. είμαι σίγουρη ότι οι του μετρό ζήτησαν από την υπηρεσία τρακόσιες καλές φωτογραφίες, «πιασάρικες» που λέμε, αλλά το στόλισμά τους ανέλαβαν οι ίδιοι, όπως τους βόλευε ο χώρος που είχαν να καλύψουν. 

σημειωτέον ότι χρόνια παρακαλούσαμε «Δώστε μας στοιχεία για την τελική εικόνα των σταθμών για να σας προτείνουμε τους τρόπους απόδοσης στο κοινό των ευρημάτων κινητών και ακίνητων». αλλά ποτέ δεν μας έδωσαν τίποτε (μήπως είχαν;). αντιθέτως κάποιοι επιστημονικοί συνεργάτες τους μας διέβαλαν σε κάθε ευκαιρία με παραμύθια της Χαλιμάς. 

τα σχόλια φωτογραφιών στους σταθμούς, όπου υπάρχουν, δεν επαρκούν, είναι φράσεις κόπυ πέιστ από έγγραφα. κάποιος λοιπόν φίμωσε τους αρχαιολόγους από το να δημιουργήσουν, τους έκλεισε το στόμα με τρόπους τυπικά σύννομους και χειριστικούς αλλά επιστημονικά παράνομους, ας πω σε αντιδιαστολή. η επιστήμη λέει την αλήθεια και όταν επιχειρείς να τη φιμώσεις οφείλει να σηκώνεται πάνω από όλους και όλα σαν θεριό. 

φίλες και φίλοι, εγώ είμαι λάτρις του θεριού, ειλικρινής και πικρή αν χρειάζεται. 

όπως λέει ο λαός, το κάθε κατσικάκι από το ποδαράκι του κρέμεται..

4 Δεκεμβρίου 2024

χρήσιμες σημειώσεις:

το τετράπυλον είναι ένα κτίσμα, συνήθως θολωτό, με τέσσερα ισχυρά ποδαρικά που αφήνουν ανάμεσά τους να περνάνε δύο δρόμοι, κάτω από τέσσερις πύλες, όπως ας πούμε το βόρειο τετράπυλο στα Γέρασα της Ιορδανίας. στη Βενιζέλου από τις πύλες περνούσαν ο κύριος οριζόντιος οδικός άξονας της πόλης, decumanus μεν αλλά maximus, μέγιστος, δηλαδή η σημερινή Εγνατία, και ο κάθετος δρόμος, cardo, η σημερινή Βενιζέλου. δεν είχε κάθε διασταύρωση τετράπυλο, μόνον οι σημαντικές διασταυρώσεις, αυτές που έπρεπε να έχουν μνημειακή μορφή, όπως η διασταύρωση του decumanus maximus με την πομπική οδό που οδηγούσε από το παλάτι του Γαλέριου στη Ροτόντα. στις άλλες διασταυρώσεις τοποθετούσαν κρηναία οικοδομήματα για να ξεδιψούν άνθρωποι και ζώα. όμως και τα πεζοδρόμια των δρόμων διέρχονταν κάτω από μικρότερες πυλίδες προσαρτημένες στο κεντρικό τετράπυλο.

το τόξο του Γαλερίου αποτελούνταν από οκτώ
πεσσούς διατεταγμένους ανά τέσσερις σε δύο παράλληλες σειρές. μεταξύ των πεσσών σχη-
ματίζονταν τρία τοξωτά ανοίγματα από τα οποία το μεσαίο ήταν φαρδύτερο και ψηλότερο από τα άλλα. οι τέσσερις κεντρικοί πεσσοί ήταν μεγαλύτεροι από τους εξωτερικούς και συνδέονταν μεταξύ τους με ημικυλινδρικές καμάρες που υποβάσταζαν θόλο. σήμερα σώζονται τρεις μόνο από τους οκτώ πεσσούς. στη Βενιζέλου οι πεσσοί, τα ποδαρικά, είναι έξι.

χιλιομετρικό σημείο μηδέν είναι το τοπογραφικό σημείο κυρίως μεγάλων πόλεων από το οποίο αρχίζει η αρίθμηση της μέτρησης των χιλιομετρικών αποστάσεων με άλλες πόλεις. σήμερα το σημείο αυτό βρίσκεται στην πλατεία Δημοκρατίας. στα χρόνια της Τουρκοκρατίας βρισκόταν στη διασταύρωση της Βενιζέλου. σε δημόσιες τοποθετήσεις μου, που δημοσιεύονται στον λογαριασμό μου στο academia.edu θα βρείτε όλες τις λεπτομέρειες.

ο αδελφός του Δημήτρη Κορρέ, που ανέλαβε και διεκπεραίωσε τον τεμαχισμό, μετακίνηση και επαναφορά των αρχαιοτήτων, ο Μανώλης Κορρές, μέλος του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου, που απείχε όμως της κρίσιμης ψηφοφορίας, λέγει στο 21:40 του podcast Η σκληρή αλήθεια για το μετρό της Θεσσαλονίκης πράγματα ασύνδετα και τυχαία (άκουσε εδώ): Άρης Δημοκίδης: πολλοί υποστήριζαν πως η προσωρινή απόσπαση αίρει την δυνατότητα καταχώρισης των αρχαίων στα μνημεία της UNESCO. ο Μανώλης Κορρές λέει στα Μικροπράγματα και την Ειρήνη Καλέση πως υπάρχουν σημαντικότερα ευρήματα εκείνης της εποχής … «η μεγαλειότητα των εκκλησιών δεν μπορεί να συγκριθεί με έναν δρόμο κατασκευασμένο με υλικά κατεδαφίσεως, κανονικά δεν θα έπρεπε να το έχουν καν σκεφτεί, να σας το πω αλλιώς: αν ήθελε κανείς πράγματι να κηρύξει έναν ρωμαϊκό δρόμο, στη Νικόπολη υπάρχουν πολύ μεγαλύτεροι τέτοιοι δρόμοι. η αξία αυτού του δρόμου παραταύτα είναι μεγάλη στη Θεσσαλονίκη επειδή μαρτυρεί μια κατάσταση πολύ ενδιαφέρουσα, δηλαδή ενώ είναι η εποχή μιας παρακμής, η πόλη δεν έχει ακριβώς παρακμάσει, διαθέτει δυνάμεις ακόμη, προσπαθεί να διατηρήσει τις παλιές παραδόσεις του μεγαλείου».

με τη μεγάλη αυτή μετακόμιση της αρχαιότητας που συνέβη στη Βενιζέλου (μικρές μετακομίσεις πάντα γίνονταν, κάτι τάφοι, κάτι μικρά ανερμήνευτα κτίσματα που δεν έπρεπε να χαθούν μήπως κάποτε μιλήσουν), η σύγχρονη όμως αντιμετώπιση ανοίγει έναν καινούργιο δρόμο στην ιστορία της αρχαιολογίας στην Ελλάδα, τη Σχολή της Θεσσαλονίκης (ω Θεέ!!!): το διεθνές επιστημονικό συνέδριο που οργανώνεται με την υποστήριξη του Υπουργείου θα γίνει παρουσία συναδέλφων τους από το εξωτερικό που έχουν αντιμετωπίσει αντίστοιχα θέματα στην κατασκευή μετρό, όχι τόσο δύσκολα, προκειμένου αυτή η εμπειρία, αυτό το οποίο έχω ονομάσει Σχολή της Θεσσαλονίκης να μπορέσει να μεταλαμπαδευτεί και σε άλλους συναδέλφους και εντός και εκτός Ελλάδας», επεσήμανε η Λίνα Μενδώνη (βλ. εδώ).

ΥΓ: 6 Ιουνίου 2022: ένα υπαγορευμένο αρμοδίως και εξαιρετικά επεξηγηματικό κείμενο εδώ.