a greek ride with the goose

είπα να ασχοληθώ με μιαν αδικημένη πλευρά της κεραμικής, στον ελληνικό χώρο τουλάχιστον, παίρνοντας αφορμή από όμορφες ευρωπαϊκές και ιαπωνικές πορσελάνες του σπιτιού μου, οι ελάχιστες που σώθηκαν δηλαδή. πολύ διαδεδομένες το 1953, όχι όλες της ίδιας ποιότητας βέβαια, καθώς αγοράσθηκαν και προσφέρθηκαν από ανθρώπους με διαφορετικά βαλάντια σε μια δύσκολη για τον τόπο εποχή. να ασχοληθώ με τον αρχαιολογικό τρόπο. με γοήτευαν όταν ήμουν παιδί και τότε αναρωτιόμουν ποιοι ντύνονταν έτσι και πότε και πόσο όμορφα ήταν τα χρώματα και το χρυσάφι που έλαμπε.. τότε που εύκολα χανόμουν σε ονειροπολήσεις..

ελληνική αγορά του 1953.. είχα από παιδί την περιέργεια τί να σημαίνουν τα γραμματάκια και τα σύμβολα στην πίσω -κάτω- πλευρά των πορσελάνινων πιατικών που ανέκαθεν μου άρεσε να τα παρατηρώ. χρώματα, χρυσό, κυρίες και κύριοι της γαλλικής μάλλον αριστοκρατίας του 16ου, 17ου αιώνα.

πρώτα θα περιμένουμε να σπάσουν όλα.. στις μετακομίσεις, στους αδιάφορους κληρονόμους, στα σπιτικά ατυχήματα, στους υπέρμαχους μινιμαλιστικών ιδεολογιών, στο σεισμό, στον επόμενο πόλεμο, στην εποχή της ψηφιακής καταγραφής και της 3d εκτύπωσης αυτά δεν κατασκευάζονται.

ποιος λέει ότι φυλάχτηκαν ως μοντέλα στα αρχεία των κατασκευαστών τους; σε τί μορφή; ήταν εργοστάσια; βιοτεχνίες; προφανώς δεν ήταν αυτά τα μόνα που κατασκευάστηκαν και τα μόνα που εισάχθηκαν στην ελληνική αγορά. σήμερα στα παλαιοπωλεία και το διαδίκτυο τα πορσελάνινα πιατικά της δεκαετίας του ‘50 πωλούνται λιγότερο από 50€. ωστόσο, τα δικά μου αντικείμενα, όλα δώρα για το γάμο των γονιών μου το 1953, είναι φινετσάτα, κομψά και με την πρώτη ματιά φαίνεται η διαφορά τους από αυτά που αλλάζουν χέρια σήμερα διαδικτυακά.

δύο πιατάκια πάστας από το εργοστάσιο Arabia στη Φινλαδία. στην πίσω όψη «ARABIA / MADE IN / FINLAND / 38» με σχηματοποιημένη κορώνα στην κορυφή και κάτι ακόμη αδιάγνωστο πάνω αριστερά. σώθηκαν μόνον αυτά τα δύο από τα έξι, γιατί ήταν αγαπημένα, κομψά και στιβαρά και τα πολυχρησιμοποιούσαμε.

μια πιατέλα από το εργοστάσιο Arabia στη Φινλαδία. στην πίσω όψη «ARABIA / MADE IN / FINLAND / 13» με σχηματοποιημένη κορώνα στην κορυφή και κάτι ακόμη αδιάγνωστο πάνω αριστερά.

Η Arabia είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός κεραμικών και πορσελάνης της Φινλανδίας, όπως και η Royal Copenhagen στη Δανία. ιδρύθηκε το 1873 στο Ελσίνκι από τη σουηδική εταιρεία Rorstrand ως θυγατρική της. η Rorstrand πάλι είχε ιδρυθεί 150 χρόνια πριν, το 1726, στη Στοκχόλμη από τον γερμανό Johan Wolff.

Η κατασκευή της Arabia προχώρησε σε ένα κομμάτι γης στο βόρειο άκρο του Ελσίνκι. Η περιοχή που ονομάζεται Arabia έδωσε το όνομά της στο εργοστάσιο. Η Rorstrand έστειλε εξειδικευμένους κεραμίστες και η παραγωγή ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 1874. Το 1895 το εργοστάσιο είχε 300 υπαλλήλους και το ένα τρίτο της παραγωγής πήγαινε στη Ρωσία. Στην εγχώρια αγορά ο ανταγωνισμός αυξήθηκε λόγω της εισαγόμενης γερμανικής πορσελάνης. Μετά το 1900 οι εξαγωγές στη Ρωσία μειώθηκαν. Κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, το 1916, η Rorstrand πούλησε τις μετοχές της σε Φινλανδούς αγοραστές και η Arabia έγινε ανεξάρτητη εταιρεία. Κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου η Arabia βρέθηκε για λίγο σε γερμανικά χέρια, αλλά έγινε πάλι Φινλανδική ιδιοκτησία το 1927. Επιπλέον, ξεκίνησε την παραγωγή ηλεκτρικών μονωτήρων. Στη δεκαετία του ’30 η Arabia σχεδόν κατέρρευσε, αλλά με τον Kurt Ekholm ως νέο καλλιτεχνικό διευθυντή δημιουργήθηκε ένα καλλιτεχνικό τμήμα και η γκάμα προϊόντων ήταν περιορισμένη. Παρά τον πόλεμο, στη δεκαετία του ’40, η Arabia επέκτεινε το εργοστάσιό της, που σε λίγο μετρούσε 2000 εργαζόμενους. πούλησε είδη δεύτερης ποιότητας στο εσωτερικό, ενώ τα προϊόντα πρώτης ποιότητας προορίζονταν για εξαγωγή. Τη δεκαετία του ’50 η Arabia γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη και άρχισε να χρησιμοποιεί σύγχρονο μάρκετινγκ για να προσεγγίσει πελάτες. Τότε ένας νέος μεγάλος εκθεσιακός χώρος άνοιξε στην Esplanade στο Ελσίνκι. είναι η εποχή που κατασκευάστηκαν οι δύο πιατέλες μας. Η Arabia παρήγαγε στο Ελσίνκι μέχρι το 2016, οπότε η παραγωγή μεταφέρθηκε στο εξωτερικό. Τα κτίρια του εργοστασίου Arabia αποτελούν σήμερα μέρος του Πανεπιστημίου Aalto και η Arabia εξακολουθεί να είναι ένας από τους μεγαλύτερους παίκτες στο φινλανδικό κεραμικό σχέδιο σήμερα.

μία ακόμη πιατέλα και έξι πιάτα πάστας από την πόλη Selb στη Βαυαρία, εργοστάσιο Lorenz Hutschenreuthor. δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε τον τρόπο συσκευασίας του σετ.

Ο Carl Magnus Hutschenreuther (1794-1845) ίδρυσε τη Hutschenreuther AG, ένα γερμανικό εργοστάσιο διακόσμησης πορσελάνης στο Hohenberg στο der Eger της Βαυαρίας, το 1814. Ανικανοποίητος μόνο με τη διακόσμηση, ο Hutschenreuther λαχταρούσε να παράγει τα δικά του προϊόντα πορσελάνης. Μετά από έναν αγώνα οκτώ ετών με τη βαυαρική κυβέρνηση, η οποία αντιτάχθηκε στον ανταγωνισμό στο Βασιλικό εργοστάσιο στο Nymphemburg, ο Hutschenreuther έλαβε τελικά την απαραίτητη άδεια το 1822. Ο Hutschenreuther ήταν υπεύθυνος για τη μεταφορά της πορσελάνης στον απλό άνθρωπο και ήταν πρωτοπόρος της σύγχρονης γερμανικής βιομηχανίας Κίνας. Ο Hurschenreuther στρατολόγησε καλλιτέχνες, τεχνίτες και γλύπτες από άλλα ευρωπαϊκά αγγεία.

Μετά το θάνατό του το 1845, η χήρα του Johanna συνέχισε το έργο του με τη βοήθεια των δύο μεγάλων γιων της, του Christian και του Lorenz. Μια μεγάλη πυρκαγιά κατέστρεψε το εργοστάσιο το 1848 αλλά ανοικοδομήθηκε γρήγορα. Το 1857, ο Lorenz Hutschenreuther δημιούργησε το πρώτο εργοστάσιο πορσελάνης στο Ludwigsmühle, όπου αργότερα έγινε η πόλη Selb, γνωστή ως η πόλη της πορσελάνης. Η εταιρεία του Lorenz ονομάστηκε Hutschenruether Selb. Ο Lorenz επικεντρώθηκε στην κατασκευή σερβίτσιων. Όταν πέθανε το 1886, οι γιοι του Viktor και Eugen ανέλαβαν τον έλεγχο της εταιρείας. Πολλές νέες μονάδες δημιουργήθηκαν τον αιώνα που ακολούθησε. Το 2000, η Hutschenreuther έγινε μέλος του τμήματος Rosenthal του Ομίλου Wedgwood. Η Rosenthal συνεχίζει να χρησιμοποιεί το εμπορικό σήμα της Hutschenreuther και σήμερα. Οι εταιρείες Lorenz Hutschenreuther και C. M. Hutschenreuther ήταν δύο εντελώς ανεξάρτητες εταιρείες μέχρι τη συγχώνευσή τους το 1969. η πιατέλα μας είναι του εργοστασίου Lorenz Hutschenreuther Selb. η μάρκα LHS, δηλαδή Lorenz Hutschenreuther Selb χρησιμοποιήθηκε ανάμεσα στα 1939 και τα 1965.

το εργοστάσιο παραγωγής υφίσταται και σήμερα και διαθέτει έναν ενημερωμένο ιστότοπο για online αγορές στο διαδίκτυο μαζί με την πλούσια και παλαιά ιστορία του.

τα 6 πιατάκια πάστας. πορσελάνη λευκή, καθαρή, χωρίς στίγματα εσωτερικά και εξωτερικά. χείλη κομμένα κυματιστά. εσωτερικά, γύρω από τα χείλη φέρουν ανάγλυφες φυλλόμορφες διακοσμήσεις. κεντρική παράσταση: ένα ερωτευμένο ζευγάρι εποχής καθισμένο σε κτιστό πάγκο κήπου δίπλα σε λίμνη, τεχνητή προφανώς. ενυπόγραφη, κάτω δεξιά. η υπογραφή δυσανάγνωστη. την κεντρική παράσταση περιβάλλει χρυσό φυλλόμορφο μοτίβο και τα χείλη κοσμούνται με χρυσό μόνον εσωτερικά. η εξωτερική όψη είναι πάλλευκη. βάση δακτυλιόσημη και στο κέντρο η σφραγίδα του εργαστηρίου.

η σφραγίδα του εργαστηρίου προέλευσης στο κέντρο της βάσης, Hutschenreuthor / Selb / BAVARIA / GERMANY» με σήμα το λιοντάρι που κινείται προς τα αριστερά μέσα σε έλλειψη που πατάει στο λογότυπο LHS (=Lorenz Hutschenreuther Selb), με μία απόλυτη στροφή των πιάτων δεξιά-αριστερά βρίσκεται σε διαφορετική κατεύθυνση. επομένως έμπαινε με το χέρι. η παραγωγή ήταν προορισμένη για εξαγωγή, όπως φαίνεται από τον αγγλικό τρόπο διατύπωσης της χώρας προέλευσης στο σήμα του εργαστηρίου.

προτίμησα να τα καταλογογραφήσω, ώστε να γίνει εύκολα κατανοητό ότι είναι προϊόντα βιοτεχνικής παραγωγής, ένα – ένα δουλειά με το χέρι.
έτσι:

στα δύο φαρδύτερα πιάτα αριθ. 5 και 6 με μέγ. διάμ. 15,9 εκ. το χρώμα της επιδερμίδας των εικονιζομένων ατόμων είναι ανοιχτόχρωμο, ενώ στα τρία από τα τέσσερα στενότερα πιάτα αριθ. 1, 2 και 3 με μέγ. διάμ. 15,8 εκ. το χρώμα της επιδερμίδας είναι κοκκινωπό και στο πιάτο αριθ. 4 ανοιχτόχρωμο. Πιθανόν και θα το δω καλύτερα στις φωτογραφίες, στη σύγκριση μεταξύ τους, ακόμη και οι κουλέδες γύρω-γύρω να μην είναι ακριβώς το ίδιο. διαφορετικές διάμετροι, διαφορετικά ύψη, ελεύθερη τοποθέτηση του σήματος του εργαστηρίου δείχνουν παραγωγή με ανθρώπινο χέρι, ένα-ένα.

έξι πιατάκια για το γλυκό του κουταλιού από τη Βαυαρία. στην πίσω όψη «Alka / BAVARIA» με σήμα κορώνα που επιστέφεται από σταυρό.

Ο August Alboth ίδρυσε την επιχείρησή του διακόσμησης πορσελάνης στο Coburg το 1872. Η φίρμα ήταν γνωστή ως Porzellanveredelung August Alboth. Ο γιος του Ernst συμμετείχε από το 1875. Μετά την αποχώρηση του August Alboth, ο διάδοχός του μετέφερε το 1898 το εργοστάσιο στο Kronach. Ο Ernst Alboth είχε δύο παιδιά – τον Willy και την Erna. Η Erna το 1922 παντρεύτηκε τον τραπεζίτη του Μονάχου Georg Kaiser. Ο Willy Alboth εντάχθηκε στη διοίκηση το 1925. Ο Ernst Alboth πέθανε το 1927. Το όνομα της εταιρείας άλλαξε σε “Alka-Kunst”. Η Porzellanfabrik AL-KA Kunst Alboth & Kaiser επέζησε από το 1928 έως το 1951. Η εταιρεία το 1938 απέκτησε το πρώην εργοστάσιο πορσελάνης Gebrüder Silbermann που βρίσκεται στην πόλη Hausen. Το 1951 ιδρύθηκε η The Porzellanfabrik AL-KA Kunst Alboth & Kaiser K.G. Διευθύνθηκε από ένα διοικητικό συμβούλιο των τριών διευθυντών Georg Kaiser, Willy Alboth και Hubertus Kaiser (γιου του Georg). Ένα νέο εργοστάσιο κατασκευάστηκε στο Staffelstein που βρίσκεται κοντά στο Kronach. Η Alka Porzellanfabriken Alboth & Kaiser K.G., Staffelstein υπήρχε μέχρι το 1970. Προφανώς αυτής δημιούργημα είναι το δικό μας αντικείμενο. η εργαστηριακή σφραγίδα Alka Bavaria κυκλοφορούσε από το 1938 ως το 1958. σ´αυτήν την παραγωγή ανήκει το δικό μας. Ο Georg Kaiser πέθανε το 1964. Το 1970 η εταιρεία μετονομάστηκε σε Kaiser-Porzellanmanufaktur Staffelstein K.G. Μετά την επανένωση της Γερμανίας αυξήθηκαν τα προβλήματα της επιχείρησης πορσελάνης στη χώρα. Η εταιρεία κήρυξε πτώχευση το 2001. Αγοράστηκε από την PM Kapital G.m.b.H. & Co. K.G και ονομάστηκε Kaiser-Porzellanmanufaktur Staffelstein G.m.b.H. & Co. K.G.

από την Ιαπωνία ένα πιατάκι του γλυκού IOHPAP. στην πίσω όψη «IOHPAP EXTRA PORCELAIN JAPAN» στην περιφέρεια κύκλου, με σήμα το καραβάκι στη θάλασσα.

τιμη κάπου 10€. δεν βρίσκω πουθενά τι είναι το IOHPAP

έξι φλιτζάνια του τσαγιού με τα πιατάκια τους από την Ιαπωνία. στη βάση των φλυτζανιών και στην πίσω όψη των πιάτων «CHERRY CHINA / MADE IN JAPAN, ως προοριζόμενο και αυτό για εξαγωγή, και με σήμα ένα λουλούδι, μπουμπούκι και φύλλωμα».

από την Ιαπωνία επίσης έξι φλιτζάνια του καφέ. στην πίσω όψη «PRIMA PORCELAIN» στην περιφέρεια κύκλου και στο κέντρο του κύκλου, μέσα σε σχηματοποιημένη κορώνα που επιστέφεται από σταυρό «OTC»

από μια ακόμη εξάδα φλιτζανιών από την Ιαπωνία, συσκευασμένων μάλιστα σε ένα χαρτονένιο κουτί επενδυμένο εσωτερικά με σατέν, σώθηκαν μόνον τέσσερα. κάτω από τη βάση και στην πίσω όψη των πιάτων αναγράφεται MADE IN / OCCUPIED / JAPAN, οπότε γνωρίζουμε ότι κατασκευάστηκαν στην περίοδο της συμμαχικής κατοχής της Ιαπωνίας (1945-1952).

και…

μια ακόμη εξάδα φλιτζανιών του καφέ, στην οποία δεν διατηρήθηκε το σήμα του εργαστηρίου. σε ορισμένα κομμάτια φαίνεται ότι αφαιρέθηκε επιτούτου και σε άλλα δεν υπήρχε από την αρχή. η απόλυτη ομοιότητα της συσκευασίας με εκείνην του προηγούμενου σετ είναι τρανταχτή ένδειξη ότι έχει κοινή προέλευση και χρονολόγηση με εκείνο.

ο δίσκος και το κέντημα. δώρο γάμου κι αυτό. εγώ το ζωγράφισα κάπου στα 1980, η μαμά μου το κέντησε.

κι έπειτα θα έρθουν οι συλλέκτες -πάντα θα υπάρχουν συλλέκτες, και κάτι μερακλήδες πάντα θα υπάρχουν- να ψάχνουν τα ένα-δυο που θα έχουν απομείνει και θα καταρτίζουν λευκώματα..